Όταν η καλοσύνη είναι κακοποίηση με άλλο όνομα...

Ήταν ευγενικός, θυμόταν τα γενέθλια όλων και έφερνε συχνά πρωινά στο γραφείο και μοίραζε συγχαρητήρια, ακόμη και μετά από μέτριες παρουσιάσεις. Χαμογελούσε σε όλους, με τον ίδιο, σταθερό τρόπο, ήταν εμψυχωτικός.

Όλα αυτά βέβαια, μέχρι τη στιγμή που κάτι τον ενεργοποιούσε και το χαμόγελο εξαφανιζόταν εν ριπή οφθαλμού. Δεν ήταν ότι φώναζε, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ακύρωνε μια ιδέα μπροστά σε όλους, η λεπτή ειρωνεία στη φωνή του, το κοφτό «περίμενα περισσότερα». Συμπεριφορές δηλαδή, που αφήνουν σημάδια. Μικρά μεν, σημάδια δε.

Την επόμενη μέρα τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Την επόμενη μέρα επανόρθωνε. Μπορεί να έφερνε γλυκά, να ζητούσε συγγνώμη ή να έκανε μια τρυφερή κίνηση για να ανακουφίσει τραυματισμένους εγωισμούς. Και όλοι φαίνoνταν μια χαρά, μέχρι την επόμενη φορά.

Ήταν τελικά «κακό αφεντικό»; Όχι, δεν ήταν «κακό αφεντικό». Ήταν κάτι πιο δυσδιάκριτο: Ήταν ένα συναισθηματικό εκκρεμές που ταλάνιζε την ψυχολογία της ομάδας χωρίς να το ξέρει και χωρίς να έχει τρόπο να το καταλάβει.

Κι αυτή η συμπεριφορά - όπως δείχνει η έρευνα - είναι χειρότερη από τη σταθερή, προβλέψιμη κακομεταχείριση.

Η Αυταπάτη του “Εξιλεωμένου Ηγέτη”

Πολλοί managers πιστεύουν πως μπορούν να «διορθώσουν» ένα ξέσπασμα ακολουθώντας μία επανορθωτική συμπεριφορά μετά. Η ιδέα και το συνοδό αφήγημα είναι απλά:

«Αν κάνω κάτι μετά, όλα θα είναι καλά. Το μετά σκεπάζει το πριν.» «Αν δείξω πόσο μετανιώνω, θα καταλάβουν.»

Καλές οι προθέσεις - και οι θεωρίες- αλλά η νευροβιολογία λέει το αντίθετο. Ο εγκέφαλος καταγράφει τις απειλές πιο έντονα από τις αποκαταστάσεις. Η συναισθηματική ασυνέπεια απορρυθμίζει το νευρικό σύστημα των εργαζομένων. Οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι να περιμένουν. Και αυτό δε χτίζει εμπιστοσύνη αλλά ενεργοποιεί μηχανισμούς επιβίωσης.

Η Ασυνέπεια Είναι η Πραγματική Τοξικότητα

Το να είσαι προβλέψιμα δύστροπος είναι προτιμότερο από το ασυνεπώς ευγενικός. Διότι — όσο παράδοξο κι αν ακούγεται — η συνέπεια επιτρέπει στους άλλους να αναπτύξουν άμυνες. Η αλλαγή ύφους όμως, τα διπλά μηνύματα - απορρυθμίζουν και για να το θέσουμε ως έχει, καταστρέφουν τον πυρήνα κάθε υγιούς σχέσης που δεν είναι άλλος από την αξιοπιστία.

Η έρευνα των Xu, Hannah, Sumanth και Moss το επιβεβαιώνει: Η ασυνεπής ηγεσία, που ταλαντεύεται ανάμεσα σε κακοποιητικές και υποστηρικτικές συμπεριφορές, έχει χειρότερες επιπτώσεις στην ψυχολογία και την απόδοση των εργαζομένων από την απλή, σταθερή κακομεταχείριση. Διότι απλά απλά αναδύει, μια πιεστική και στρεσογόνα ερώτηση: «Ποιος θα εμφανιστεί σήμερα; Ο Δρ. Τζέκιλ ή ο κύριος Χάιντ;»

Και αυτού του είδους οι ερωτήσεις, εξουθενώνουν και σκοτώνουν την ασφάλεια, την πρωτοβουλία και την ανθεκτικότητα ή σε μία φράση, σκοτώνουν τις σχέσεις. Και όταν οι σχέσεις κείτονται, οι οργανισμοί καταρρέουν.

Το Διπλό Κόστος της Συναισθηματικής Αβεβαιότητας

Οι ηγέτες ξεχνούν πως οι συμπεριφορές τους διαχέονται κάθετα στην οργάνωση. Είναι βολικό να το ξεχνούν γιατί είναι πολύ βαρύ το ότι ισχύει. Με μία κακή συμπεριφορά, δεν επηρεάζεται μόνο ο αποδέκτης του ξεσπάσματος. Επηρεάζονται και όσοι το παρακολουθούν και όσοι σκέφτονται: «Αν έγινε σε εκείνον, μπορεί να γίνει και σε μένα.»

Ακόμα κι όταν οι εργαζόμενοι δεν είναι οι ίδιοι στόχος, η απλή παρατήρηση της ασυνέπειας γεννά αμφιβολία και έναν υφέρποντα φόβο για την ηγεσία συνολικά. Η απόδοση πέφτει. Η συνεργασία παγώνει. Η κουλτούρα γίνεται εύθραυστη.

Δεν Χρειάζεται να Είσαι Τέλειος — Αλλά Πρέπει να Είσαι Σταθερός

Να το πούμε καθαρά; Όλοι οι ηγέτες είναι άνθρωποι και ως εκ τούτου, όλοι κάνουν λάθη.

Αλλά ηγέτης δεν είναι αυτός που προσπαθεί να εξιλεωθεί με γλυκά και συγγνώμες. Ηγέτης είναι αυτός που αναγνωρίζει πότε χάνει τον έλεγχο και δεσμεύεται να αλλάξει συμπεριφορά και όχι να τη «διορθώνει» με καλοσύνη.

Η ευγένεια δεν αποτελεί αντίβαρο της κακοποίησης. Δεν λειτουργεί να είσαι τοξικός τη Δευτέρα και υποστηρικτικός την Τρίτη. Καμία σχέση, καμία ομάδα δεν μπορεί να μείνει όρθια έτσι.

Για τους managers ισχύει ότι και για τους γονείς με μικρά παιδιά. Το σταθερό περιβάλλον είναι πάντα προτιμότερο. Σταθερές ρουτίνες, σταθερά προγράμματα, σταθερές συμπεριφορές.

Τι Μπορεί να Κάνει Ένας Ηγέτης Που Θέλει να Αλλάξει

Αν βλέπεις τον εαυτό σου κάπου μέσα στο παραπάνω κείμενο, πάρε μία ανάσα γιατί υπάρχει τρόπος να το διαχειριστείς όλο αυτό. Θέλει προσπάθεια αλλά γίνεται να το κάνεις.

• Μάθε να ρυθμίζεις τα συναισθήματα σου. Mindfulness, CBT, Θεραπεία Δέσμευσης και Αποδοχής, σωματικές πρακτικές. Γενικά η ιδέα είναι να βρεις αυτό που σου ταιριάζει και να μάθεις πως να “κοιτάς” τις σκέψεις ώστε να μην αντιδράς παρορμητικά.
• Καθιέρωσε συνέπεια, όχι αποδοχή. Μην ζητάς συνέχεια συγγνώμη. Επίλεξε τη συνέπεια. Η εμπιστοσύνη χτίζεται με μικρές επαναλαμβανόμενες πράξεις.
• Προστάτευσε τον εαυτό σου από την πίεση. Η πίεση δεν είναι δικαιολογία για κακή συμπεριφορά. Είναι ένδειξη πως χρειάζεσαι υποστήριξη όχι πως πρέπει να επιτεθείς στους πιο κοντινούς σου.
• Ζήτησε αυθεντικό feedback. Μην ψάχνεις καλά λόγια. Μην ψάχνεις άσχημα. Ψάξε να δεις με ειλικρίνεια τι βλέπουν οι άλλοι σε σένα όταν δεν κοιτάς.

Μια Προσωπική Παρατήρηση

Με ρωτούν συχνά: «Ποια είναι η χειρότερη μορφή τοξικότητας;»

Πολλές οι υποψήφιες, μα μία η ξεκάθαρη νικήτρια. Η χειρότερη μορφή τοξικότητας είναι η ασυνέπεια και η συνεχής εναλλαγή ανάμεσα στο «είμαι εδώ για σένα» και στο «σε κάνω με τα κρεμμυδάκια». Αυτό ισχύει όπου υπάρχουν άνθρωποι. Είναι πάνω από στοχοθεσίες, νοοτροπία και κουλτούρες.

Αυτή η τοξικότητα, μπερδεύει. Κρατά τους ανθρώπους σε συνεχή άμυνα και τελικά διαβρώνει την εμπιστοσύνη πιο ύπουλα από οποιαδήποτε μορφή σκληρότητας.

Και Τώρα;

Αν είσαι ηγέτης, ρώτα τον εαυτό σου: «Είμαι σταθερός ή προβλέψιμα ασταθής;»

Αν είσαι μέλος ομάδας, παρατήρησε: Μήπως προσαρμόζεσαι συνεχώς στη διάθεση των ανωτέρων σου;

Σε κάθε περίπτωση, έχε κατα νου το εξής: Το “καλό” δεν διορθώνει το “κακό”.

Η ηγεσία δεν είναι ζυγαριά ηθικής. Η ηγεσία είναι σχέση. Και ως σχέση χτίζεται όπως όλες. Με συνέπεια, προσπάθεια και αξιοπιστία. Όχι με μεταμέλεια.