Πλημμύρες: Ο «λογαριασμός» της κλιματικής κρίσης και... ένα σενάριο για την Ελλάδα

Οι πλημμύρες εξελίσσονται στον ακριβότερο φυσικό κίνδυνο για την Ευρώπη, ενώ η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που θα μπορούσαν να δεχθούν ιδιαίτερα ισχυρό οικονομικό πλήγμα από ένα μεγάλο πλημμυρικό γεγονός. 

Η νέα μελέτη της Allianz Research αναδεικνύει ότι οι οικονομικές συνέπειες μιας τέτοιας καταστροφής δεν περιορίζονται στις ζημιές που προκαλούνται σε σπίτια, επιχειρήσεις και δημόσιες υποδομές, αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρη την οικονομία, επηρεάζοντας επενδύσεις, κατανάλωση, εισοδήματα και δημόσια οικονομικά για αρκετά χρόνια.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά καθώς από τις αρχές του 21ου αιώνα έως σήμερα, οι πλημμύρες έχουν προκαλέσει οικονομικές απώλειες ύψους περίπου 226 δισ. ευρώ στην Ευρώπη, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το ήμισυ του συνολικού κόστους όλων των φυσικών καταστροφών. Παρότι ο αριθμός των περιστατικών παραμένει σχετικά σταθερός – περίπου 46 μεγάλες πλημμύρες κάθε χρόνο – το οικονομικό κόστος κάθε συμβάντος αυξάνεται διαρκώς, καθώς περισσότερες κατοικίες, επιχειρήσεις και κρίσιμες υποδομές βρίσκονται πλέον σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική αν συνυπολογιστεί ότι περίπου το 80% των ζημιών από πλημμύρες στην Ευρώπη παραμένει ανασφάλιστο. Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους μεταφέρεται απευθείας στα νοικοκυριά, στις επιχειρήσεις και τελικά στους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Η Ελλάδα ανάμεσα στις πιο ευάλωτες οικονομίες

Η ανάλυση της Allianz Research προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, δημιουργώντας προσομοίωση ενός μεγάλου πλημμυρικού επεισοδίου στην Ευρώπη το 2027 και αξιολογώντας τις πιθανές επιπτώσεις του στην ελληνική οικονομία έως το 2030.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με σημαντικές μακροοικονομικές απώλειες. Σύμφωνα με το μοντέλο, οι συνολικές επενδύσεις θα μειώνονταν κατά 13,9%, δηλαδή περίπου κατά 4,7 δισ. ευρώ μέσα στην τετραετία. 

Παράλληλα, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών θα υποχωρούσε κατά περίπου 5%, καθώς οι οικογένειες θα καλούνταν να αντιμετωπίσουν το κόστος αποκατάστασης, τις διακοπές στην εργασία, αλλά και την άνοδο των τιμών.

Η επίδραση δεν σταματά εκεί. Οι καταστροφές στις υποδομές και οι δυσλειτουργίες στις εφοδιαστικές αλυσίδες περιορίζουν την παραγωγική δραστηριότητα και δημιουργούν νέες πληθωριστικές πιέσεις. Στην Ελλάδα, η έρευνα εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου μία ποσοστιαία μονάδα, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την αγοραστική δύναμη των πολιτών.

Το τελικό αποτέλεσμα είναι μια συνολική απώλεια περίπου 6,9 δισ. ευρώ για την ελληνική οικονομία ή περίπου 0,8% του ΑΕΠ. Πρόκειται για κόστος πολλαπλάσιο των άμεσων ζημιών που θα προκαλούσε το ίδιο το πλημμυρικό γεγονός.

Οι έμμεσες επιπτώσεις είναι πολλές φορές μεγαλύτερες από τις άμεσες ζημιές

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι οι οικονομικές επιπτώσεις μιας πλημμύρας δύσκολα αποτυπώνονται μόνο στις πρώτες εικόνες καταστροφής.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι άμεσες ζημιές εκτιμώνται περίπου στο 1,2 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το συνολικό κόστος για την οικονομία φτάνει τα 6,9 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν έξι φορές υψηλότερα. Η διαφορά αυτή προκύπτει από τη μείωση των ιδιωτικών επενδύσεων, την πτώση της κατανάλωσης, τη διατάραξη της παραγωγής, τις καθυστερήσεις στις μεταφορές, αλλά και την αυξημένη δημοσιονομική επιβάρυνση για το κράτος.

Τα δημόσια οικονομικά επιδεινώνονται επίσης αισθητά. Η Allianz Research εκτιμά ότι την περίοδο 2027-2030 το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ελλάδας θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 1,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, καθώς το κράτος θα χρειαστεί να χρηματοδοτήσει αποζημιώσεις, αποκαταστάσεις υποδομών και μέτρα στήριξης των πληγέντων.

Με άλλα λόγια, οι πλημμύρες λειτουργούν ως ένας πολλαπλασιαστής οικονομικών κινδύνων, επηρεάζοντας όχι μόνο τις περιοχές που πλήττονται άμεσα, αλλά το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας.

Η πρόληψη μετατρέπεται σε επένδυση 

Το αισιόδοξο στοιχείο της έρευνας είναι ότι μεγάλο μέρος αυτών των απωλειών μπορεί να αποφευχθεί. Η Allianz Research υπογραμμίζει ότι οι επενδύσεις σε έργα αντιπλημμυρικής προστασίας, στη φυσική συγκράτηση των υδάτων, στις ανθεκτικές υποδομές και στον καλύτερο χωροταξικό σχεδιασμό μπορούν να αποφέρουν οφέλη περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερα από το αρχικό κόστος τους.

Ειδικότερα, κάθε ευρώ που επενδύεται στην πρόληψη μπορεί να εξοικονομεί περίπου τέσσερα ευρώ από μελλοντικές ζημιές. Αντίστοιχα, μελέτες του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι τα κατάλληλα μέτρα προσαρμογής μπορούν να περιορίσουν τις ετήσιες απώλειες από πλημμύρες ποταμών στην Ευρώπη από περίπου 50 δισ. ευρώ σε μόλις 8 δισ. ευρώ έως το τέλος του αιώνα.

Για την Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια ακραία καιρικά φαινόμενα όπως οι καταστροφικές πλημμύρες στη Θεσσαλία ανέδειξαν τις αδυναμίες των υποδομών αλλά και τις οικονομικές επιπτώσεις των φυσικών καταστροφών, το μήνυμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. 

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά κρίσιμο εργαλείο οικονομικής πολιτικής, δημοσιονομικής σταθερότητας και προστασίας της αναπτυξιακής πορείας της χώρας.

Η κεντρική διαπίστωση της Allianz Research πως όσο οι πλημμύρες γίνονται εντονότερες και ακριβότερες, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτούν οι έγκαιρες επενδύσεις στην πρόληψη…