Κλιματική αλλαγή: Οι Έλληνες ανησυχούν αλλά… περιμένουν τους θεσμούς

Στην Ελλάδα, η προσωπική δράση εμφανίζεται έντονη, με την καθημερινή συμπεριφορά να βρίσκεται στην κορυφή, ενώ το 58% εντάσσεται στους «Ακόλουθους». Αυτούς δηλαδή που αναμένουν κυρίως από τις κυβερνήσεις και τους θεσμούς να ηγηθούν της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, όπως χαρακτηριστικά αποτυπώνεται σε τελευταία διεθνής Έρευνα «Global Public Confidence» σε 20 χώρες από το Δίκτυο IRIS και την Focus Bari για την Ελλάδα.

Αναλύοντας τα ευρήματα, η κλιματική αλλαγή εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα ζητήματα που απασχολούν έντονα την παγκόσμια κοινή γνώμη, όμως η σχέση των πολιτών μαζί της φαίνεται να αλλάζει. Η ανησυχία παραμένει υψηλή, η προσωπική δράση διατηρείται σε ευρεία κλίμακα, αλλά το αίσθημα του επείγοντος υποχωρεί και μαζί του φαίνεται να μεγαλώνει μια ενδιαφέρουσα απόσταση: όσο πιο κοντά στην καθημερινότητα μεταφέρεται το πρόβλημα, τόσο λιγότερο σοβαρό εμφανίζεται στα μάτια των πολιτών.

Από τον πλανήτη στη γειτονιά: το μεγάλο χάσμα

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 82% θεωρεί την κλιματική αλλαγή πολύ ή αρκετά σοβαρό πρόβλημα για τον πλανήτη. Όταν όμως η ίδια ερώτηση αφορά τη χώρα όπου ζει ο ερωτώμενος, το ποσοστό πέφτει στο 78%, ενώ για την περιοχή κατοικίας περιορίζεται στο 68%.

Η διαφορά των 14 ποσοστιαίων μονάδων ανάμεσα στο παγκόσμιο και το τοπικό επίπεδο είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της έρευνας. Και μάλιστα το χάσμα έχει διευρυνθεί σε σχέση με το προηγούμενο κύμα. Η κλιματική αλλαγή, δηλαδή, αναγνωρίζεται εύκολα ως παγκόσμια απειλή, αλλά δυσκολότερα ως άμεσο ζήτημα της καθημερινής ζωής.

Η Ελλάδα κινείται κοντά στον διεθνή μέσο όρο, αλλά παρουσιάζει επίσης αυτό το παράδοξο. Το 81% των Ελλήνων θεωρεί την κλιματική αλλαγή σοβαρό πρόβλημα για τον πλανήτη, ενώ μόλις το 66% τη θεωρεί σοβαρό πρόβλημα για την περιοχή όπου ζει. Η διαφορά φτάνει έτσι τις 15 μονάδες.

Η εικόνα έχει ενδιαφέρον σε μια χώρα που έχει βρεθεί τα τελευταία χρόνια αντιμέτωπη με πυρκαγιές, πλημμύρες, υψηλές θερμοκρασίες και άλλα ακραία φαινόμενα. Η ίδια η έρευνα επισημαίνει ότι η βιωμένη εμπειρία ακραίων καιρικών φαινομένων ενδέχεται να φέρνει την κλιματική αλλαγή πιο κοντά στην καθημερινότητα των πολιτών. Ωστόσο, τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση μεταξύ των φαινομένων αυτών και των απαντήσεων των Ελλήνων.

Λιγότερη ανησυχία, αλλά περισσότερη δράση; 

Σε διεθνές επίπεδο, το 75% δηλώνει ότι ανησυχεί πολύ ή αρκετά για την κλιματική αλλαγή, έναντι υψηλότερου ποσοστού το 2024. Παρά την υποχώρηση της ανησυχίας, όμως, η δράση δεν ακολουθεί την ίδια πορεία.

Το 80% δηλώνει ότι έκανε τουλάχιστον μία ενέργεια κατά τους προηγούμενους 12 μήνες για να μειώσει τον περιβαλλοντικό του αντίκτυπο. Μάλιστα, μεταξύ όσων ανέλαβαν δράση, ο μέσος αριθμός διαφορετικών ενεργειών ανέρχεται σε 3,6. Συνολικά, ο μέσος όρος διαμορφώνεται στις 2,9 δράσεις ανά ερωτώμενο.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο είδος της δράσης. Οι πολίτες δεν στρέφονται κυρίως σε θεαματικές ή ακριβές επιλογές, αλλά σε αλλαγές που ενσωματώνονται ευκολότερα στην καθημερινότητα.

Οι καθημερινές συνήθειες αποτελούν την πιο διαδεδομένη κατηγορία, με 64%, ενώ ακολουθούν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής με 54%. Οι επενδύσεις σε εξοπλισμό, όπως ενεργειακά αποδοτικές συσκευές, φωτοβολταϊκά ή ηλεκτρικά οχήματα, φτάνουν το 41%, ενώ μόλις 28% δηλώνει κοινωνική συμμετοχή μέσω συζητήσεων, δωρεών ή διαμαρτυριών.

Σε επίπεδο μεμονωμένων ενεργειών, η ανακύκλωση βρίσκεται στην πρώτη θέση με 48% παγκοσμίως. Ακολουθούν η αγορά λιγότερων καινούργιων προϊόντων με 35%, η χρήση ενεργειακά αποδοτικών συσκευών με 32% και η μεγαλύτερη χρήση ενεργών τρόπων μετακίνησης, όπως περπάτημα και ποδήλατο, με 31%.

Η ελληνική εικόνα: καθημερινές επιλογές και λιγότερη συλλογική δράση

Οι Έλληνες εμφανίζονται ιδιαίτερα ενεργοί στις καθημερινές επιλογές. Το 71% δηλώνει δράσεις που συνδέονται με τις καθημερινές συνήθειες, ποσοστό υψηλότερο από το διεθνές 64%.

Ακολουθούν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής με 53% και οι επενδύσεις σε εξοπλισμό με 46%. Η εικόνα αλλάζει αισθητά όταν η δράση μετατρέπεται από ατομική σε συλλογική: μόλις 23% των Ελλήνων δηλώνει κάποια μορφή κοινωνικής συμμετοχής για το κλίμα.

Η διαφορά αυτή είναι ίσως ένα από τα πιο χρήσιμα στοιχεία για την κατανόηση της ελληνικής στάσης. Η κλιματική δράση φαίνεται να περνά περισσότερο μέσα από τη συμπεριφορά του νοικοκυριού και του ατόμου παρά μέσα από οργανωμένη κοινωνική ή πολιτική συμμετοχή.

Και υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο που δείχνει ότι η αντίληψη της εγγύτητας έχει πρακτικές συνέπειες. Διεθνώς, όσοι θεωρούν την κλιματική αλλαγή σοβαρό πρόβλημα τόσο για τον πλανήτη όσο και για την περιοχή τους, εμφανίζουν 86% πιθανότητα να έχουν αναλάβει τουλάχιστον μία δράση, έναντι 84% μεταξύ όσων τη θεωρούν σοβαρή σε παγκόσμιο επίπεδο αλλά όχι τοπικά. Ο μέσος αριθμός δράσεων είναι αντίστοιχα 3,3 έναντι 2,8.

Η ανανεώσιμη ενέργεια παραμένει σημαντική, αλλά χάνει την αίσθηση του επείγοντος

Παράλληλα, η έρευνα καταγράφει μια μετατόπιση στις προτεραιότητες. Η καθαρή και ανανεώσιμη ενέργεια εξακολουθεί να θεωρείται σημαντική από τη συντριπτική πλειονότητα: 93% τη χαρακτηρίζει σημαντική ή κορυφαία προτεραιότητα.

Ωστόσο, το ποσοστό όσων τη θεωρούν «κορυφαία προτεραιότητα» υποχώρησε στο 41% το 2025, από 48% το 2024 και 50% το 2023.

Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η αποδοχή της ανάγκης για ενεργειακή μετάβαση δεν σημαίνει απαραίτητα και διατήρηση του ίδιου βαθμού επείγοντος. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να παραμένει ψηλά στην ατζέντα, χωρίς να καταλαμβάνει την ίδια θέση στις άμεσες προτεραιότητες των πολιτών.

Το 37% δείχνει την κυβέρνηση 

Tο ερώτημα της ευθύνης βέβαια συμπληρώνει την εικόνα. Το 37% διεθνώς θεωρεί ότι την κύρια ευθύνη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής πρέπει να έχουν οι εθνικές κυβερνήσεις. Μόλις 15% αποδίδει την κύρια ευθύνη στους πολίτες και 10% στις ιδιωτικές επιχειρήσεις και τη βιομηχανία. Από αυτή την αντίληψη προκύπτουν πέντε διαφορετικά προφίλ πολιτών. 

• Οι «Πρωτοπόροι» αποτελούν το 11%: ανησυχούν, δρουν και θεωρούν ότι οι ίδιοι οι πολίτες πρέπει να έχουν την πρωτοβουλία. 
• Οι «Ακόλουθοι» είναι μακράν η μεγαλύτερη ομάδα, στο 54% διεθνώς: ανησυχούν και αναλαμβάνουν δράση, αλλά περιμένουν κυρίως από τους θεσμούς να ηγηθούν.
• Οι «Συνεπείς» αντιστοιχούν στο 15%,
• οι «Πελαγωμένοι» στο 10% και
• οι «Αποστασιοποιημένοι» επίσης στο 10%.

Στην Ελλάδα, οι «Ακόλουθοι» φτάνουν το 58%, επιβεβαιώνοντας ότι η ελληνική στάση χαρακτηρίζεται από έναν συνδυασμό προσωπικής δράσης και προσδοκίας θεσμικής ηγεσίας.

Το εύρημα αποτυπώνει τελικά μια σύνθετη σχέση με την κλιματική αλλαγή. Η εικόνα δεν είναι αυτή μιας κοινωνίας που αδιαφορεί. Μόνο το 10% διεθνώς χαρακτηρίζεται πλήρως αποστασιοποιημένο. 

Το μεγαλύτερο τμήμα της κοινής γνώμης κάνει ήδη κάτι, αλλά συχνά μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες επιλογές και ταυτόχρονα περιμένει από το κράτος και τους θεσμούς να δημιουργήσουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτές οι ατομικές προσπάθειες θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.