Ο Ηγέτης του Αύριο: Αυτός που βρίσκει, ενώνει και διαχειρίζεται τους ικανότερους από τον ίδιο

Και μέσα στη μυστικότητα, κάθε άνθρωπος μοιάζει πιο επιβλητικός από όσο είναι στην πραγματικότητα. Στην εποχή της διαφάνειας, όμως, αποκαλύπτεται η αλήθεια: η συντριπτική πλειοψηφία των σύγχρονων ηγετών είναι κοινότατοι άνθρωποι που απλώς βρέθηκαν σε ασυνήθιστες θέσεις.

Το έχω δει με τα μάτια μου: υπουργούς υπερδυνάμεων με πνευματικό εύρος χαμηλότερο από αυτό ενός μέσου υπαλλήλου, CEO πολυεθνικών που δεν θα περνούσαν καν μια σοβαρή συνέντευξη, τοπικούς άρχοντες που σκορπούν ανασφάλεια με την επιπολαιότητά τους.

Κι όμως, ο λαός εξακολουθεί να τους εξιδανικεύει. Τους φορτώνει με φανταστικές ιδιοφυΐες, αόρατα σχέδια και ανύπαρκτα στρατηγικά βάθη.Η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική: Οι σημερινοί ηγέτες, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν είναι ιδιοφυΐες. Είναι απλώς άνθρωποι που κατάλαβαν πόσο πολλοί είναι οι αφελείς — και πόσο λίγοι οι θαρραλέοι.

Η μεγάλη απάτη της ανόδου: Κανείς δεν ανεβαίνει μόνος του — και κανείς δεν ανεβαίνει ευκολα. Κανείς ηγέτης δεν φτάνει στην κορυφή επειδή είναι ο καλύτερος.
Οι περισσότεροι φτάνουν εκεί επειδή κάποιοι άλλοι τους έσπρωξαν. Και αυτοί που τους έσπρωξαν δεν είναι ποτέ οι αγνοί, οι τίμιοι και οι ανιδιοτελείς. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι άνθρωποι:

• με συμφέροντα,
• με ατζέντες,
• με απαιτήσεις,
• με δοσοληψίες,
• με σχέσεις που κανείς δεν θέλει να φωτίσει.

Ένας ηγέτης που ανεβαίνει πάνω σε τέτοιες πλάτες δεν μπορεί να σταθεί στα δικά του πόδια. Από την πρώτη μέρα δεν κυβερνά — εξοφλεί. Κι όταν εξοφλείς, δεν ηγείσαι. Είσαι όμηρος. Γι’ αυτό βλέπουμε ηγέτες που δείχνουν αδύναμοι, διστακτικοί, αναποφάσιστοι. Δεν είναι ότι δεν θέλουν να αλλάξουν. Είναι ότι δεν μπορούν.

Το Παράδοξο της Παραγωγικότητας 

Υπάρχει όμως ένα ακόμη, πιο λεπτό και πιο σκληρό παράδοξο μέσα σε κάθε οργανισμό: το παράδοξο της παραγωγικότητας. Οι πραγματικά ικανοί άνθρωποι – οι δημιουργικοί, οι εργατικοί, οι πολυτάλαντοι – είναι αυτοί που σηκώνουν στις πλάτες τους όλη την παραγωγή. Χωρίς θόρυβο. Χωρίς φανφάρες. Χωρίς δημόσιες σχέσεις. Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι σπάνια ανεβαίνουν σε θέσεις ηγεσίας. Το σύστημα δεν τους επιλέγει. Δεν τους αντέχει. Και δεν τους θέλει. Κι όταν – σε εξαιρετικές περιπτώσεις – ένας τέτοιος άνθρωπος καταλήξει πραγματικά στην κορυφή, τότε συμβαίνει ένα από τα πιο καταστροφικά φαινόμενα της διοίκησης: Ο οργανισμός χάνει τον βασικό του παίκτη. Και αποκτά έναν ηγέτη που δεν μπορεί να λειτουργήσει όπως λειτουργούσε πριν.

Η δημιουργικότητα μειώνεται. Η παραγωγικότητα πέφτει. Το ταλέντο πνίγεται μέσα σε ρόλους που δεν το ταιριάζουν. Όχι επειδή ο άνθρωπος δεν είναι ικανός. Αλλά επειδή ο ρόλος του ηγέτη δεν είναι η φυσική θέση του κορυφαίου παραγωγού.

Κι έτσι γεννιέται ένα ερώτημα που σχεδόν κανείς δεν τολμά να κάνει: Είναι η θέση του ηγέτη η καλύτερη θέση σε έναν οργανισμό; Η απάντηση είναι ξεκάθαρα: Όχι.

Ο ηγέτης δεν είναι το πιο ικανό άτομο. Ο ηγέτης δεν πρέπει να είναι ο πιο δημιουργικός. Ο ηγέτης δεν γίνεται να είναι ο βασικότερος παραγωγός. Γιατί όταν βάζεις τον πιο παραγωγικό ή τον πιο δημιουργικό άνθρωπο στην κορυφή,ο οργανισμός δεν ενισχύεται — αποδυναμώνεται. Οι κορυφαίοι πρέπει να παραμένουν κορυφαίοι. Δεν πρέπει να τους «τιμωρούμε» με προαγωγές.

Πρέπει να τους επιβραβεύουμε εκεί που πραγματικά παράγουν:

• με υψηλότερη αμοιβή,
• με αναγνώριση,
• με ευθύνη χωρίς γραφειοκρατία,
• με πρόσβαση σε γνώση,
• με χώρο να συνεχίσουν να δημιουργούν.

Γιατί ο ηγέτης δεν είναι ο καλύτερος μέσα στον οργανισμό. Ο ηγέτης είναι αυτός που ξέρει κάτι βαθύτερο: ότι η αξία προέρχεται από αυτούς που είναι καλύτεροι από αυτόν — και το αποδέχεται χωρίς φόβο.

Κι αν δεν μπορεί να το αποδεχτεί, δεν είναι ηγέτης. Είναι απλώς ένας άνθρωπος που πήρε μια θέση που δεν του ανήκει. Σε κυβερνήσεις, υπουργεία, κόμματα, δήμους και μεγάλους οργανισμούς, υπάρχουν άνθρωποι ικανοί, σοβαροί, με σκέψη, με ποιότητα.

Και όμως, αντί να αναδεικνύονται, περιθωριοποιούνται. Όχι επειδή υστερούν, αλλά επειδή ο αρχηγός τους φοβάται: φοβάται ότι θα του κλέψουν το φως, τη φήμη, ή και τη θέση. Κι αυτή η στάση είναι δείγμα είτε διεφθαρμένης, είτε μικρής, είτε ανασφαλούς ηγεσίας.

Υπάρχει όμως και η άλλη κατηγορία: οι άνθρωποι που δεν έχουν ουσιαστική ικανότητα, και όμως παραμένουν αναντικατάστατοι.Μεταφέρονται από θέση σε θέση,ανακυκλώνονται σε ρόλους που δεν μπορούν να υπηρετήσουν,και προστατεύονται συστηματικά. 

Γιατί; Γιατί είναι δεσμεύσεις.

Δεσμεύσεις συμφερόντων,δεσμεύσεις ψήφων,δεσμεύσεις εσωτερικών ισορροπιών. Αυτοί οι άνθρωποι δεν αποτελούν μόνο βάρος.Αποτελούν χαλινάρι.Κρατούν πίσω την ηγεσία,μπλοκάρουν την εξέλιξη,και δεν αφήνουν τους ικανούς να πλησιάσουν την κορυφή.

Υπάρχει μία ακόμη ανησυχητική πτυχή: πολλοί από τους ανθρώπους που δεν διαθέτουν ουσιαστικές ικανότητες είναι, παραδόξως, και οι πιο δημοφιλείς.
Αυτό συμβαίνει επειδή η αδυναμία τους να παραγάγουν έργο τους αφήνει όλο τον χρόνο και την ενέργεια για να επενδύσουν στην εικόνα τους.Δεν ασχολούνται με το βάθος,ασχολούνται με την επιφάνεια. Δεν δημιουργούν αξία,δημιουργούν εντυπώσεις. Δεν διαθέτουν ουσιαστικό έργο,αλλά ένα επιμελημένο σύστημα δημοσίων σχέσεων. Και όσο περισσότερο καλλιεργούν την εικόνα τους,τόσο περισσότερο ενισχύουν τη θέση τους. Έτσι φτάνουμε να ακούμε φράσεις όπως: «Αφού τον ψήφισαν 50.000 άνθρωποι, κάτι καλό θα έχει κάνει». Η πραγματικότητα όμως είναι σκληρή:

Δεν τον ψήφισαν επειδή παρήγαγε έργο. Τον ψήφισαν επειδή παρήγαγε εικόνα. Και όσο αυτή η ανισορροπία επιβραβεύεται,οι οργανισμοί και οι κοινωνίες θα συνεχίσουν να χειροκροτούν αυτούς που κυριαρχούν στο προσκήνιο, ενώ αγνοούν αυτούς που κρατούν όρθιο το παρασκήνιο.

Ο σύγχρονος ηγέτης:

Ο πραγματικά μεγάλος ηγέτης δεν φοβάται τους καλύτερους από κάτω του. Τους εμπιστεύεται, τους αναδεικνύει και τους κρατά δίπλα του όσο βρίσκεται στην κορυφή. Ξέρει ότι η κορυφή δεν κρατά για πάντα και γι’ αυτό δεν σπαταλά την ενέργειά του μικραίνοντας άλλους.

Οι άνθρωποι που πραγματικά αξίζουν την κορυφή σπάνια φτάνουν μέχρι εκεί. Και όταν φτάσουν, δεν μένουν για πολύ. Οι μεγάλοι άνθρωποι δεν φοβούνται κανέναν —και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τόσο συχνά τον κόσμο και το σύστημα να τους φοβάται. Γι’ αυτό και η λύση της εποχής μας δεν μπορεί να είναι ο “ηγέτης-σωτήρας”, ο ένας άνθρωπος στην κορυφή. Αυτό το μοντέλο πέθανε.

Η λύση βρίσκεται μόνο στην ηγετική ομάδα: μια ομάδα ισχυρών, ικανών, ανεξάρτητων ανθρώπων,που έχουν τη δύναμη, το μυαλό και τη θέληση να κάνουν τη δουλειά που ο ένας μόνος του δεν μπορεί Ο σωστός ηγέτης είναι αυτός που έχει το θάρρος να βγάλει από το μυαλό του ότι πρέπει να είναι ο καλύτερος και να αποδεχτεί τον αληθινό του ρόλο:

Ο ηγέτης είναι ο καλύτερος εκλέκτορας

Είναι αυτός που βλέπει τους πραγματικά μεγάλους ανθρώπους —που δεν θα έφταναν ποτέ μόνοι τους στην κορυφή, ούτε θα μπορούσαν να παραμείνουν εκεί—και τους φέρνει μπροστά, τους στηρίζει, τους δίνει χώρο να λάμψουν και να δημιουργήσουν. Αυτός είναι ο σωστός αρχηγός.

Σε μια εταιρεία. Σε έναν δήμο. Σε έναν οργανισμό. Σε μια χώρα. Όχι ο άνθρωπος που προσπαθεί να είναι ο καλύτερος από όλους, αλλά ο άνθρωπος που ξέρει ποιοι είναι οι καλύτεροι και έχει το θάρρος να τους εμπιστευτεί τη δύναμη που ο ίδιος δεν μπορεί —και δεν πρέπει — να κρατήσει μόνος του.